در مورد خواب زندانيان [ هم بند يوسف ] گسترده‌تر است و بىگزافه و مبالغه نيز نيست . « 1 » چنان كه دين‌گسترى يوسف در زندان ، و دوستان زندانى را آرام و گام به گام به يكتاپرستى و نشر عقيدهء دينى صحيح فراخواندن ، چيزى است كه تنها در قرآن آمده است . « 2 » و البته اين فراخوانى با مهربانى و لطفى همراه است كه در جانها مىنشيند . [ چون دوستان زندانى خواب‌هاشان براى او باز گفتند ، در پاسخشان گفت ] : خوراكى برايتان نمىآيد كه بخوريدش مگر آن‌كه پيش از آمدن [ مصداقش ] شما را از تعبير آن آگاه مىكنم ، اين از چيزهايى است كه پروردگارم به من آموخته است » . « 3 » گويا چنين گفت تا آنان از دانش شگفت خواب‌گزارى او آگاه شوند و همين آگاهى آنان را براى فراخوانى به يكتاپرستى آماده‌تر كند . به گفتهء بيضاوى ، يوسف مىخواست پيش از پاسخ‌گويى به درخواست دوستان زندگى خود ، آنان را به يكتاپرستى فراخواند و به دين درست راه نمايد ، از اين روى ، چنان كه شيوهء هدايت و راهنمايى پيامبران است ، نخست معجزه‌اى را كه همان غيب‌گويى و خواب‌گزارى باشد ، پيش روى آنان نهاد تا دريابند كه آنچه مىگويد راست است و آنچه آنان را بدان مىخواند ، حق است . « 4 » پس از اين زمينه‌سازىهاى طولانى بود كه در دل‌هاى آنان جاى بيش‌ترى باز كرد و توانست خواستهء خويش را آشكارا باز گويد و بىپايگى باورهاى دينى آنان را باز نمايد « 5 » و بگويد : « من آيين مردمى را كه به خدا ايمان ندارند و به آخرت بىباورند ، رها كرده‌ام و آيين پدرانم ، ابراهيم و اسحاق و يعقوب را گردن نهاده‌ام . ما را نمىرسد و نمىسزد كه به هيچ روى به خدا شرك ورزيم براى او شريكى بشناسيم . اينها نمونه‌هايى از فضل و بخشايش خدا بر ما و بر مردم است ، اما بيشتر مردم سپاس نمىگزارند . اى دو دوست زندانى من ! خدايان پراكنده و گونه‌گون بهتراند يا خداى يگانهء قهار ؟ شما به جاى او جز نام‌هايى را كه خودتان و نياكانتان نهاده‌ايد ، نمىپرستيد و خداوند بر آن نام‌ها هيچ برهانى ننهاده است . فرمان تنها خدا راست كه فرمان داده جز او را نپرستيد . اين است دين درست ، اما بيشتر مردم نمىدانند » « 6 » مىبينيم كه

--> ( 1 ) . سورهء يوسف ، آيات 36 ، 37 ، 41 ؛ سفر پيدايش ، 4 : 1 - 22 . ( 2 ) . تهامى نقره ، همان ، 535 . ( 3 ) . « لا يَأْتِيكُما طَعامٌ تُرْزَقانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُكُما بِتَأْوِيلِهِ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَكُما ذلِكُما مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي » ( سورهء يوسف ، آيهء 37 ) . ( 4 ) . محمد رجب بيومى ، البيان القرآنى ، قاهره ، 1971 م ، 225 . ( 5 ) . محمد رجب بيومى ، البيان القرآنى ، قاهره ، 1971 م ، 225 . ( 6 ) . « إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ * وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ